Tư duy logic

Tư duy phản biện là gì? Cách rèn luyện tư duy phản biện

Người có tư duy phản biện thường có khả năng tư duy, phân tích, đánh giá vấn đề khách quan, đa chiều và logic. Kỹ năng này rất hữu ích trong việc hình thành và phát triển các kỹ năng mềm khác. Vậy tư duy phản biện là gì? Cách rèn luyện tư duy phản biện ra sao? Hãy cùng tìm hiểu qua bài viết dưới đây.

Tư duy phản biện là gì?

Tư duy phản biện không có định nghĩa chung hay cụ thể nào. Phần lớn các giải thích về tư duy phản biện đều nhấn mạnh đến tầm quan trọng của sự rõ ràng, chặt chẽ, hệ thống khi lập luận.

Trong tiếng Anh, tư duy phản biện (critical thinking) đề cập đến khả năng suy nghĩ rõ ràng và có lập luận đúng đắn về niềm tin của mỗi cá nhân hay những gì mà bạn đang làm. Nó bao gồm khả năng vận dụng suy nghĩ độc lập (independent thinking) và suy nghĩ phản chiếu (reflective thinking).

Các loại tư duy phản biện

Tư duy phản biện có thể được chia thành hai loại:

Tư duy phản biện tự điều chỉnh: Bản thân mỗi người đều sẽ có những ý kiến, quan điểm chủ quan khi nhìn nhận một vấn đề nào đó. Những ý kiến đó có thể đúng hoặc sai. Nhưng để đánh giá được chính xác, bạn cần phải có tư duy phản biện tự điều chỉnh. Đây là quá trình mỗi người tự tranh luận, đấu tranh với những quan điểm của chính mình trong nội tâm. Bằng cách tư duy từng bước trong đầu, mỗi người sẽ tự mình đánh, phản bác lại những quan điểm chủ quan, tự hoàn thiện và đưa ra câu trả lời xác đáng nhất.

Tư duy phản biện ngoại cảnh: Mỗi cá nhân sẽ có những lối suy nghĩ, lập luận khác nhau. Vì vậy, quan điểm cũng sẽ chênh lệch với nhau và với chân lý. Tư duy phản biện ngoại cảnh được hình thành để giải quyết vấn đề này. Trình tự tư duy phản biện ngoại cảnh có 3 bước:

  • Nhận thức: nhận thức được vấn đề và mấu chốt của nó, tổng hợp quan điểm và ý kiến của người khác
  • Đánh giá: nhận thức rõ ràng ý kiến phản biện của người khác và của bản thân sẽ giúp bạn đi đến bước đưa ra những đánh giá khách quan nhất
  • Phản biện vấn đề: từ những đánh giá trước đó, rút ra được lập luận để phản biện lại những ý kiến sai lệch và đưa ra câu trả lời xác đáng nhất.

2379910 01 4

Đặc điểm của tư duy phản biện

Đặc điểm của người có tư duy phản biện khá dễ để nhận biết, bao gồm:

  • Khả năng giải quyết vấn đề hệ thống
  • Nhìn nhận vấn đề đa chiều, khách quan nhất quán, lập luận đúng – sai và tìm thấy cách giải quyết vấn đề dựa trên cơ sở phân tích, lập luận logic
  • Nhận thấy được mối quan hệ, logic giữa các quan điểm, đồng thời biết đánh giá và phát triển hệ thống lập luận
  • Nhận thức được vai trò và sự gắn kết của các ý tưởng và giữa những ý tưởng với nhau
  • Biết cách đánh giá và nhìn ra sự đúng đắn trong hệ thống lập luận dựa trên quan điểm, niềm tin của người khác về một vấn đề nào đó

Ngoài ra, còn có một số vấn đề cần lưu ý về tư duy phản biện. Quá trình trau dồi, tích lũy kiến thức, thông tin rất quan trọng với người muốn rèn luyện tư duy phản biện. Tất nhiên không phải ai có nhiều kiến thức và trí nhớ tốt cũng sẽ có tư duy phản biện tốt.

Tư duy phản biện không phải tranh cãi. Một người tranh cãi giỏi chưa chắc đã là người có tư duy phản biện tốt. Người có năng lực tư duy phản biện tốt thường đánh giá, nhìn nhận vấn đề khách quan, theo nhiều góc nhìn. Còn người giỏi tranh cãi thì lại có xu hướng phán xét vấn đề một cách chủ quan, chỉ nhìn nhận quan điểm của mình là đúng, cái tôi cao.

Cùng là phương thức tìm ra sai sót nhưng tư duy phản biện thì lại mang tính xây dựng tích cực, còn tranh cãi lại mang tính tiêu cực, dìm hàng. Do đó, mọi người cần phân biệt rõ hai khái niệm này để không đi lệch hướng trong quá trình rèn luyện tư duy phản biện.

Critical thinking la gi 1 5

Phương pháp rèn luyện tư duy phản biện

Không ngừng trau dồi kiến thức 

Nhiều người thường sai lầm khi nghĩ rằng người có tư duy phản biện tốt là người nói giỏi. Nhưng mấu chốt ở đây là tư duy. Trước khi nêu ra ý kiến, bạn cần phải hiểu rõ ngọn ngành vấn đề đó để có cái nhìn khách quan và tổng quát nhất. Để có tư duy phản biện tốt, chúng ta cần không ngừng trau dồi kiến thức cho bản thân, đọc sách nhiều hơn, nắm vững thông tin về mọi vấn đề, lĩnh vực dù đó không phải là công việc của mình.

Rèn luyện khả năng quan sát mọi thứ xung quanh. Có kiến thức sâu rộng, am hiểu về vấn đề sẽ giúp bạn có đủ cơ sở để tự tin nêu ra lập luận của mình. Người nào càng nắm rõ thông tin một cách chính xác thì sẽ dễ dàng thuyết phục đối phương hơn là một người có kiến thức hạn hẹp.

Đánh giá mọi việc khách quan

Một trong những rào cản lớn nhất của tư duy phản biện là suy nghĩ chủ quan. Nếu bạn giải quyết vấn đề theo cảm tính, đặt nặng cái tôi quá nhiều khi nhìn nhận vấn đề sẽ khiến tư duy bạn bị bó buộc, không thể phân tích và giải quyết vấn đề triệt để.

Thay vào đó, hãy loại bỏ lối suy nghĩ chủ quan, mở rộng góc nhìn hơn, nhìn nhận đa chiều và khách quan trong mọi việc. Từ đó, mọi vấn đề sẽ được xem xén trên cơ sở logic, hạn chế được rào cản trong phản biện.

Luôn đặt ra giả định và xem xét lại vấn đề

Việc đặt ra những câu hỏi giả đình và xem xét lại vấn đề sẽ giúp tư duy phản biện hoàn thiện hơn, rõ ràng và chỉn chu nhất. Khi tiếp nhận một vấn đề mới, bạn cần đặt ra các câu hỏi giả định liên quan tới vấn đề và các đánh giá về vấn đề đó. Nhờ vậy, bạn sẽ nhìn nhận vấn đề sâu sắc hơn, hiểu rõ về nó hơn.

Câu hỏi giả định có thể dựa trên các đánh giá của bản thân. Bạn có thể đưa ra giả định về tính đúng hoặc sai của vấn đề. Càng nhiều câu hỏi được đặt ra thì tư duy của bạn sẽ hoàn thiện hơn. Sau khi đưa ra câu hỏi và trả lời chúng, hãy lật lại vấn đề và xem xét nó một lần nữa. Nhìn vào khía cạnh ngược lại sẽ giúp bạn có thêm nhiều ý tưởng mới. Hơn hết, bạn còn có thể phát hiện ra những sai sót trong lập luận trước đó.

tu duy 6

Kết luận của vấn đề phải dựa trên tình hình thực tế

Khi tư duy phản biện, bạn sẽ gặp phải nhiều ý kiến trái chiều. Trước những phản bác của người khác, bạn đừng vội thay đổi ý kiến và đưa ra kết luận. Hãy bình tĩnh và nhìn nhận lại vấn đề một lần nữa theo thực tiễn. Xem xét sự việc đúng/sai dựa trên những cơ sở đã được chứng minh trước đó.

Từ đó, bạn hãy tự đúc kết cho bản thân những kiến thức riêng. Tuyệt đối không được kết luận vấn đề theo cảm tính. Hành động này không chỉ khiến tư duy và kiến thức của bạn bị sai lệch mà còn dễ khiến bạn mất tự tin trong những lần phản biện sau đó.

Tư duy phản biện là công cụ tuyệt vời để bạn hoàn thiện bản thân và tạo nên những bước ngoặt trong cuộc sống, sự nghiệp. Mong rằng đây sẽ là những thông tin thú vị, hữu ích dành cho bạn.

DMCA.com Protection Status

Related Articles

Back to top button